تبلیغات
مطالعات تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی
مطالعات تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی
تفتا
چكیده: یكی از شاخه های تاریخ محلی شجره نامه نویسی یا همان علم انساب است كه از دیر باز در كشور ما وجود داشته و علمای زیادی به آن پرداخته اند. با گرایشی كه امروزه به سمت این شاخه از تاریخ بوجود آمده و با كارهای ارزنده ای كه برخی از كشورهای پیشرو در كارهای علمی در این مورد انجام داده اند ، لازم است كه علاقه مندان با روشهای جمع آوری اطلاعات برای این كار آشنا شوند . در این نوشتار كوتاه كه به دلیل ضرورت اینترنتی بودن ، كوتاه و به ایجاز نوشته شده است ، پس از یك مقدمه كوتاه به بیان روشهای جمع آوری اطلاعات به صورت فهرست وار اشاره نموده ام
واژه های كلیدی : شجره نامه ، نیاكان ، آرشیو و علم انساب

مقدمه
افتخار به نیاكان و پیشینیان و سعی در حفظ هرآنچه كه ما را به نوعی مرتبط با گذشته خانوادگی مان می كند , یك حس طبیعی و موثر درشناسایی و حفظ فرهنگ و هویت قومی است . در واقع هویت امروزی ما بر اساس كمك و معاونت اجدادمان و بر اساس داشته های به ارث رسیده از آنها طی قرون متمادی , شكل گرفته است و بر همین اساس هر خانواده تاریخ مربوط به خودش را دارد.

علم انساب و شجره نامه شناسی یكی از شاخه های تارخ نگاری محلی می باشد كه از گذشته دور در كشور ما وجود داشته و علما و دانشمندان زیادی از طریق روشهای خاص خود سعی نموده اند كه تاریخچه و شرح حال خاندانهای مختلف را شناسایی و به رشته تحریر درآورند.این رشته بعدها تطورات زیادی یافت و به شاخه های متعددی مانند علم انساب كه دربردارنده نسب قبایل و سلسله های محلی است , علم حدیث كه دربرگیرنده زندگینامه محدثان است , مزارات كه در خصوص مدفن بزرگان است , تذكره ها و ... تقسیم گشت كه از موضوع بحث ما خارج است.
امروزه بر خلاف گذشته كه فقط شجره نامه خاندانهای مشهور و ثروتمند مورد علاقه بود, برخی از مورخین علاقه مند به محلی نگاری در پی روشهایی هستند كه از طریق آن بتوان اطلاعات مربوط به خانواده های مختلف را جمع آوری كرده و در یك آرشیو اختصاصی نگهداری نمود. شكی نیست كه چنین آرشیو هایی برای بررسی ریشه های فرهنگی یك جامعه و كالبد شكافی برخی از عادات اجتماعی اقوام به چه میزان دارای اهمیت بوده و مورخین را به نتایج جالب توجهی می رساند. نمونه چنین كاری از سالها قبل در برخی از كشورهای اروپایی شروع گشته است.آنها مراكزی را تحت عنوانF.R.C (Family records center) تشكیل داده و همه خانواده ها را تشویق به نگهداری اسناد خانوادگی خودشان در این مراكز می كنند.(1)
جمع آوری اطلاعات
در كشور ما نیز از دیر باز علم انساب در بین برخی از علما وجود داشته و براساس آنها شجره نامه امامزادگان و حتی سادات معاصر را تعیین می نمایند ولی بنده از نحوه كار و مبانی علمی مورد استفاده آنها بی اطلاع هستم.
آنچه كه بنده در این نوشتار كوتاه اینترنتی به دنبال آن هستم بیان فهرست وار برخی روشهای مفید در جمع آوری اطلاعات , به منظور شجره نامه شناسی است. قبل ازپرداختن به روشها ناگزیر از بیان دو ضرورت اساسی در این راه هستم. یكی صبر و استقامتی و پتكاری است كه پویندگان این راه و محققان می بایست واجد آن باشند و ضرورت دوم كه به نظر نگارنده بسیار مهم و اساسی است همانا تولید احساسی مشابه احساس تحقیق شوندگان است . به مفهوم دیگر ممكن است كه در طول تحقیق و جستجو به مواردی از رفتار و عادات گذشتگانمان برخورد كنیم كه ما را شوكه كرده و به تعجب وادارد. به همین لحاظ می بایست این توانایی و حس را در وجودمان ایجاد كنیم كه تا حد ممكن خود را هم عصر نیاكانمان فرض كرده و سعی كنیم مقتضیات زمان و مكانی كه اجدادمان را به چنین عملكردهای شگرفی واداشته است درك كنیم.
_ اولین قدم برای جمع آوری اطلاعات انجام مصاحبه است كه از آن به عنوان تاریخ شفاهی (Oral History ) یاد می كنند. به این منظور می بایست با همه اعضای خانواده در مورد گذشتگان و نیاكانمان مصاحبه كرده و طی این گفتگو , كه حتما آنرا ضبط و ثبت می كنیم , سعی نماییم كه همه اطلاعات ممكن را از طریق گفتگو با آنها به دست آوریم . از هیچ نكته ای نباید چشم پوشی كرده و همواره این مسئله را در نظر داشته باشید كه طی این مرحله به تفسیر و یا گزینش مطالب نپردازید و سعی كنید تا حد ممكن كلیه اظهار نظرها را جمع آوری كرده تا بعدا در مراحل بعد به كمك اسناد و مدارك راهنما و روشهای علمی آنها را پالایش كنیم.
_ سپس سعی نمایید كلیه القاب و عناوین و هرآنچه را كه به نوعی تداعی كننده شاخصه های خاندان شما هستند , جمع آوری كنید . توجه نمایید كه این القاب و عناوین مبین دلایل محبوبیت , موفقیت , كامیابی و یا ناكامی خانواده شما هستند . اگر در این راه به القاب یا اسامی غیر معمول برخورد كردید آنها را كم اهمیت در نظر نگرفته و در صدد حذف آنها نباشید . به یاد داشته باشید كه اكثر پدربزرگها و مادر بزرگهای ما تا همین اواخر بی سواد بودند و شاید حیرت ما از برخورد با این عناوین غیر معمول ناشی از این دلیل باشد.
_ در مرحله بعد كلیه افسانه های قدیمی و داستانها و اشعار محلی را كه مربوط به خانواده شما می شود جمع آوری كنید. شاید بپرسید كه ارزش این مجموعه در یك كار علمی تا چه حد است؟ باید گفت كه اكثر داستانها و افسانه ها و حتی اشعار و دوبیتی های محلی براساس حوادث واقعی كه زمانی اتفاق افتاده است شكل گرفته اند و تنها گذر زمان و قوه تخیل اجدادمان بوده كه آنها را تذیین كرده و پیرایه بسته است . البته ذكر این نكته كوتاه ضروری است كه در ادامه راه می بایست این داستانها به كمك دیگر اسناد پالایش گردد.
_ آلبومهای خانوادگی یكی دیگر از مهمترین منابعی است كه كمك فرآوانی در روشن شدن تاریخ خانواده و شناسایی اجدادمان می كند. هرچند صنعت عكاسی از دوران ناصرالدین شاه وارد ایران شد ولی برخی از خانواده های مشهور از نقاشان زمان خود برای ترسیم تصاویرشان كمك می گرفتند و به همین لحاظ شاید بتوان مجموعه ای از عكسهای خانوادگی تشكیل داد.
_ اگر در خانواده كتب قدیمی بخصوص كتب دینی مقدس مانند قرآن دارید , آنها را نگهداری و بررسی كنید. از قدیم در خانواده های ایرانی مرسوم بوده كه اطلاعات مربوط به خانواده را در پشت جلد قرآن یادداشت می كردند. برخی از مهمترین اطلاعاتی كه از این طریق می توانید به دست آورید شامل تاریخ ولادت و مرگ اشخاص , قسم نامه ها و امان نامه ها , عهدنامه های خصوصی , وقف نامه ها , نذورات و ... می باشد . مشاهده می فرمایید كه چه اطلاعات ذیقیمتی را از این طریق می توانید به دست آورید.
_ هر چند كه ممكن است به مذاقتان خوش نیاید , ولی حتما قسمتی از برنامه شما این باشد كه سری به گورستان بزنید تا هم فاتحه ای نثار روح گذشتگانتان كرده و هم اطلاعاتی از آنجا جمع آوری كنید. بخصوص اگر خانواده شما در نقطه خاصی مانند امامزاده یا زیارتگاه دیگری دارای مقبره خصوصی باشند. گاهی اطلاعات درج شده بر روی سنگ قبرها می توانند بسیار كارگشا باشند و از آنها می توان به مانند سندی برای تاریخ تولد و مرگ , نام پدر و مادر و اجداد , علت مرگ و... استفاده نمود
_ به عنوان آخرین و مهمترین توصیه هر آنچه را كه فكر می كنید به نوعی با تاریخ اجداد شما در ارتباط باشد حفظ كنید این اسناد ممكن است شامل مواردی چون تكه های روزنامه , آگهی های تبریك و تسلیت , مدارك تحصیلی و اجازه اجتهاد , قباله های ازدواج و اسناد خرید و فروش , خاطرات و وقایع نگاشتها , برات ها و حواله جات , القاب و علائم نظامی , اسناد انجمن های قدیمی , دوبیتی ها و اشعار محلی دست نویس , اشیا و ابزاری مانند شمشیر و خنجر كه بر روی آنها تاریخ و یا نوشته ای حك شده است و .... باشد.
پایان سخن
علم انساب یا همان شجره نامه نویسی یكی ازشاخه های مهم تاریخ نگاری محلی است كه از گذشته مورد توجه بوده است . به دلیل تاثیر فراوانی كه این علم در بازشناسی هویت اقوام دارد از حدود چند قرن گذشته در برخی از كشورها ی غربی اقدام به ایجاد مراكز جمع آوری اطلاعات خانوادگی نموده و افراد را تشویق به نگهداری كلیه اسناد خانوادگی خود در این مراكز می نمایند.
برای جمع آوری اطلاعات خانوادگی می بایست از روشهای خاصی كه در زیر عنوان می گردد استفاده نمود:
مصاحبه با افراد خانواده و ضبط و ثبت آن
جمع آوری القاب و عناوین و شاخصه ها یی كه خانواده به آن معروف است
جمع آوری افسانه ها و اشعار محلی
گردآوری كلیه عكسها ی افراد خانواده در یك آلبوم
گردآوری نسخ قدیمی و خطی موجود بخصوص كتب مقدس و مذهبی
بررسی سنگ قبرها و مزارهای خانوادگی
جمع آوری كلیه اسناد خانوادگی و اشیایی كه به نوعی ما را به اجدادمان مربوط می سازد
 
از سایت بانک مقالات فارسی



طبقه بندی: تاریخ اسلام،
ارسال در تاریخ یکشنبه 1390/06/27 توسط حامد محمدی

ابزار وبلاگ

قالب وبلاگ