تبلیغات
مطالعات تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی
مطالعات تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی
تفتا

اصفهان شهری قدیمی است که در دوره اسلامی ـ بخصوص از عهد ملکشاه سلجوقی ـ با انتخاب شدن آن به پایتختی اهمیت و رونق بسیاری یافت و از شهرهای مهم تشیـع محسـوب می‏شد. این شهـر از نظـر فرهنگـی و تمدنی نیز مرکزیت خاص داشت. قزوینی در اوایل قرن هفتـم درباره آن مـی‏نویسد: «دانشمنـدان و فقیهـان و ادیبان و شاعـران و منجمـان و طبیبـان که اکنون در اصفهان‏اند یا در اصفهان بوده‏انـد، از مشاهیـر جهان‏انـد» (50) اما از قرن هفتـم تا نیمه قرن هشتم که دوره مورد بحث ماست، این شهـر ماننـد قبل نبـود و ضعف و پریشانی بر آن مستولی شـد. قبـل از آمـدن مغول‏ها به علت نفاق و درگیـری فرقـه‏ای و سیاسی، کشت و کشتار و ویرانیهای زیادی به بار آمد.این کشمکش که میان شافعیان و حنفیان ـ در زمینه مذهبی ـ و میان دو خانواده آل خجند و آل صاعد ـ در زمینه سیاسی ـ وجود داشت، «شهر اصفهان را به ویرانی سوق می‏داد. مدارس خراب شدند و کتابخانه‏ها سوختند.»(51) همین وضع سبب شد تا مغولها به راحتی بر شهر مسلط شوند و با استفاده کردن از این اختلافات دست به قتل و غارت بزنند.

عـده زیـادی از مردم و مشـاهیر شهـر همچـون کمال‏الدین اسماعیل شاعر معروف در این بین کشته شدند. اصفهان در موج دوم حمله مغول در زمان اوگتای فتح شد، «در سـال 635 ه.ق که اصفهـان به دست مغول افتاد، هر آنچه از نزاع بین آل خجند و آل صاعد باقی مانده بود، به آتش کشیده شد و مدارس نابود گردید و همه دانشمندان کشته شدند» (52) منابع، خبر قابل توجهی از رونق مجدد اصفهان از این پس نیز در اختیار نمی‏گذارند و بنابراین اصفهان در عهد مغول از رونق افتاد. تنها در اواخر این دوره و با تسلط آل مظفر تلاشهایی برای رسیدگی به اوضاع صورت گرفت.

گزارش حمدالله مستوفی در اواسط قرن هشتم از وجود مدارسی در اصفهان و دهات آن (53)نیز بیشتر ناظر به همین زمان است. بنابراین اصفهان در بیشتر ایام ایلخانان در دوران فترت به سر می‏برد و تا سال 725ه.ق که ساختمان مدرسه امامیه به اتمام رسید، احتمالا مدرسه دیگری در آن‏جا ساخته نشد(54) به این علت اخباری که حاکی از وجود مدارس در این شهر باشد، بسیار محدودند و روی هم رفته تنها از دو مدرسه در اواخر عصر ایلخانی اطلاع در دست داریم.

مدرسه باباقاسم (امامیه(

سلیمان بن ابی‏الحسن طالوت دامغانی برای استاد خود باباقاسم اصفهانی در سال 725ه.ق مدرسه‏ای ساخته است که باباقاسم در آن به تدریس مشغول بوده و پس از وفات وی نیز نزدیک این مدرسه آرامگاه او را بنا کرده است... آن را مدرسه امامیه نیز می‏نامند. بنای زیبایی که حیاطی در وسط و چهار ایوان و اتاقک‏هایی که حجرات طلاب بوده است، در اطراف دارد و دوطبقه است(55) بنای مدرسه همزمان با دوران آل مظفر و نفوذ یافتن آنان در اصفهان است.

مدرسه رکن‏ الدین یزدی

رکن‏الدّین یزدی از بزرگان علمای یزد در اوایل قرن هشتم و معاصر با آخرین ایلخانان مغول بوده است. در بحث از مدارس یزد از او یاد خواهیم کرد. در وقفنامه‏ای که از این شخص به جای مانده اشاره به مدرسه‏ای مشتمل بر دارالحدیث، دارالکتب و دارالادویه در زمره مستحدثات او شده است که در شهر اصفهان و در محله بازار قرار داشته است(56) در جاهای مختلف این وقفنامه از تعیین متولی و فرّاش و غیره برای آن صحبت شده است از جمله از وقف کردن بازار آهنگران و حمام‏های متصل به بازار و همه دکانهای متصل به دارالحدیث و دکانها و خانه‏های جدید برای آن سخن گفته است.(57)

ادامه دارد...




طبقه بندی: فرهنگ و تمدن اسلامی،
ارسال در تاریخ سه شنبه 1391/02/12 توسط حامد محمدی

ابزار وبلاگ

قالب وبلاگ